Leczenie chorób siatkówki
W Klinice Okulistycznej Oftalmika specjalizujemy się w diagnostyce i leczeniu chorób siatkówki, które negatywnie wpływają na jakość życia pacjentów i mogą prowadzić do utraty wzroku. Rozpoznanie chorób siatkówki w początkowym stadium i wdrożenie odpowiedniego leczenia pozwala w wielu przypadkach zachować dobry wzrok na długie lata.
Co to jest siatkówka oka?
To najważniejsza część oka, która wyściela wnętrze gałki ocznej.
Odpowiada za odbieranie impulsów świetlnych i przekształcanie ich w impulsy elektryczne, które są przesyłane do mózgu przez nerw wzrokowy. Siatkówka jest tkanką nerwową, złożoną z dziesięciu warstw utworzonych przez leżące na przemian komórki i włókna nerwowe. Jest przezroczysta, a za czerwony kolor odpowiada prześwitująca krew znajdująca się w leżącej pod siatkówką naczyniówce.
W zewnętrznej części siatkówki znajduje się 100-150 milionów komórek wrażliwych na światło, zwanych fotoreceptorami, które dzielą się na czopki i pręciki. Powstały pod wpływem światła impuls elektryczny biegnie do mózgu poprzez znajdujące się w siatkówce komórki dwubiegunowe i zwojowe, których długie neurony wychodzą z gałki ocznej, tworząc nerw wzrokowy. W siatkówce zachodzi nie tylko proces rejestracji bodźca świetlnego, ale również jego wstępne przetworzenie i przygotowanie do dalszej analizy w obrębie kory wzrokowej.
Jak zbudowana jest siatkówka oka?
Siatkówka dzieli się na dwa obszary:
- siatkówkę obwodową oraz
- biegun tylny.
W biegunie tylnym umiejscowiony jest nerw wzrokowy oraz plamka, która odpowiada za widzenie centralne. W centralnej części plamki zwanej dołkiem znajdują się wyłącznie czopki, które odpowiadają za ostrość wzroku oraz widzenie barwne. W części obwodowej siatkówki przeważają pręciki, które charakteryzują się dużą czułością i mają znaczenie w widzeniu zmierzchowym, rejestracji ruchu oraz położenia przestrzennego przedmiotów. Obraz rejestrowany przez pręciki jest czarno-biały. Siatkówka modyfikuje przez całe życie. Gęstość fotoreceptorów, komórek zwojowych (odpowiedzialnych za przekazywanie impulsów wzrokowych do kory mózgowej) i komórek nabłonka barwnikowego (odpowiedzialnych za absorpcję światła) zmniejsza się wraz z wiekiem. Nabłonek barwnikowy siatkówki traci melaninę, czyli pigment pochłaniający światło, gromadzi pigment starzenia się (lipofuscynę) i osady, co wpływa na zaburzenia wzroku. Siatkówka to zwierciadło procesu starzenia się.
Diagnostyka i leczenie chorób siatkówki
W klinice Oftalmika diagnozujemy i leczymy choroby siatkówki oraz przeprowadzamy badania kliniczne w tym kierunku.
Wykorzystujemy nowatorskie metody i wysokiej klasy aparaty do wykonywania badań SdOCT (Spectralis OCT). Dzięki temu możemy na wczesnym etapie wykryć takie schorzenia, jak: zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD), otwory w plamce, obrzęk plamki o różnej etiologii. Diagnostykę uzupełniamy o badanie autofluorescencji dna oka (FAF) czy angioOCT (OCTA).
Po dokonaniu diagnozy możemy szybko rozpocząć leczenie doszklistkowymi iniekcjami leków antyVEGF. Stosujemy także laseroterapię w najnowszej wersji nawigowanej terapii mikropulsowej. W klinice OFTALMIKA wykonujemy również operacje witrektomii z wykorzystaniem mikroskopu operacyjnego z wbudowanym modułem OCT, umożliwiającym śródoperacyjną ocenę struktury siatkówki. W przypadku chirurgii plamki rutynowo stosujemy system 27G, który pozwala na zmniejszenie urazu operacyjnego.
Jakie są typowe choroby siatkówki?
Najważniejszymi objawami, które świadczą o nieprawidłowym działaniu siatkówki są: pogorszenie ostrości wzroku, zniekształcenie obrazu (metamorfopsje), błyski, pojawienie się mętów w polu widzenia. Takich objawów nie można bagatelizować, ponieważ mogą one świadczyć o chorobach siatkówki, które nieleczone prowadzą do poważnej utraty wzroku lub ślepoty.
Typowe choroby siatkówki, które dotykają głównie osoby po 50 roku życia, ale mogą wystąpić również u osób młodych i dzieci:
- zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) – postać sucha i wysiękowa,
- retinopatia cukrzycowa i cukrzycowy obrzęk plamki (DME – w przypadku osób z cukrzycą),
- zakrzepy naczyń żylnych siatkówki (CRVO i BRVO),
- błona przedsiatkówkowa (EM),
- pełnościenny otwór w plamce (FTMH),
- przedarciowe odwarstwienie siatkówki (RRD),
- choroby o podłożu genetycznym.
Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD)
AMD (z ang. Age Related Macular Degeneration) jest chorobą, która dotyczy obszaru na dnie oka zwanego plamką. Plamka odpowiada za widzenie centralne, które potrzebne jest do wykonywania codziennych czynności, jak np. czytanie, rozpoznawanie twarzy czy znaków drogowych.
AMD jest jedną z najczęstszych przyczyn ślepoty osób dorosłych na świecie.
Ujawnia się ok. 50-60 r. ż., a po 70 r. ż. prawie 30% osób jest dotkniętych tą chorobą. Zwykle zmiany dotyczą obu oczu, choć nie muszą pojawiać się jednocześnie i ich zaawansowanie może być różne.
Retinopatia cukrzycowa i cukrzycowy obrzęk plamki (DME)
Częstym schorzeniem siatkówki jest również retinopatia cukrzycowa, będąca powikłaniem cukrzycy. Retinopatia cukrzycowa początkowo przebiega bezobjawowo. Pierwszym objawem choroby może być obniżenie ostrości wzroku spowodowane wyciekiem płynu z uszkodzonych naczyń włosowatych plamki. Płyn ten gromadzi się w obrębie siatkówki powodując powstanie cukrzycowego obrzęku plamki (DME).
Czasami pierwszym objawem choroby jest nagłe pogorszenie widzenia na skutek krwawienia do wnętrza oka. Najczęściej takie krwawienie świadczy o dużym zaawansowaniu procesu chorobowego i powstaniu retinopatii cukrzycowej proliferacyjnej.
Przedarciowe odwarstwienie siatkówki (RRD)
Przedarciowe odwarstwienie polega na oddzieleniu się siatkówki od znajdujących się za nią struktur – nabłonka barwnikowego i błony naczyniowej. Spowodowane jest powstaniem przedarcia w obwodowej części siatkówki na skutek gwałtownego pociągnięcia przez ciało szkliste. To schorzenie jest wyjątkowo niebezpieczne, wymaga pilnej wizyty u specjalisty i przeprowadzenia operacji chirurgicznej. Operacja ma na celu przymocowanie siatkówki i częściowe lub całkowite przywrócenie wzroku. W przypadku, gdy uda się wykryć przedarcia siatkówki, należy wykonać zabieg laserowy, który zabezpiecza siatkówkę przed jej odwarstwieniem.
Do najczęstszych objawów tego schorzenia należą:
- nagłe pogorszenie się wzroku,
- nagłe pojawienie się plam, mętów lub błysków światła,
- faliste widzenie, jakby pod wodą,
- ciemny cień lub plamy w dowolnym miejscu pola widzenia.
Wraz z wiekiem struktura siatkówki osłabia się i zmienia, dlatego odwarstwienie siatkówki występuje u osób w wieku 40-70 lat. Dodatkowymi czynnikami sprzyjającymi są: krótkowzroczność, obecność zmian zwyrodnieniowych na obwodzie siatkówki, przebyta operacja usunięcia zaćmy, urazy gałki ocznej, zapalenie siatkówki oraz występowanie odwarstwienia siatkówki w rodzinie. Dokładne badanie siatkówki po rozszerzeniu źrenic u pacjentów z nagłym pojawieniem się wymienionych wyżej objawów pomaga wykryć na wczesnym etapie małe rozdarcia lub odwarstwienia siatkówki i zapobiec poważniejszym uszkodzeniom wzroku.
RVO – zakrzepy naczyń żylnych siatkówki (CRVO i BRVO)
RVO (ang. retinal vein occlusion), czyli niedrożność żył siatkówki, jest zaburzeniem naczyniowym siatkówki i jedną z najczęstszych przyczyn utraty wzroku. To druga częsta przyczyna ślepoty spowodowanej chorobą naczyń siatkówki, zaraz po retinopatii cukrzycowej. Dotyczy zwykle jednego oka. Zakrzepy powstają najczęściej w miejscu, w którym dochodzi do zaburzenia przepływu krwi np. na skutek ucisku naczynia żylnego przez przechodzące powyżej naczynie tętnicze.
Rodzaje i objawy RVO
Wyróżnia się dwa rodzaje RVO: zakrzep żyły środkowej siatkówki (CRVO, ang. central retinal vein occlusion) oraz BRVO (ang. branch retinal vein occlusion). CRVO polega na zamknięciu światła głównej żyły siatkówki, natomiast BRVO występuje, gdy jedna lub więcej gałęzi głównej żyły siatkówki zostaje zablokowana. Zakrzep żył siatkówki pojawia się również w postaci niedokrwiennej lub bez niedokrwienia. Objawy RVO pojawiają się nagle, bezboleśnie i mogą być trudne do zauważenia, jak:
- niewyraźne widzenie przez kilka dni lub godzin,
- nagła utrata wzroku,
- pojawienie się ciemnych plam w polu widzenia lub nagłe pojawienie się mętów.
Schorzenie dotyczy głównie osób po 65 roku życia, ale niektóre choroby i nawyki, jak: nadciśnienie, otyłość, cukrzyca, palenie tytoniu i choroby autoimmunologiczne przyczyniają się do powstania RVO/BRVO również we wcześniejszym wieku.
Pełnościenny otwór w plamce (FTMH)
Pełnościenny otwór w plamce jest ubytkiem wszystkich warstw siatkówki zmysłowej, który powstaje w centrum plamki (dołku). Występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn z częstotliwością 3 na 1000 osób po 55 roku życia. Przyczyną powstawania otworu jest pociąganie siatkówki przez ciało szkliste (trakcja szklistkowo-plamkowa) w obrębie plamki.
Objawy i leczenie otworu w siatkówce
Najczęstszymi objawami schorzenia są: zniekształcenie obrazu (metamorfopsja), przymglenie w centralnej części pola widzenia, trudności w czytaniu oraz pogorszenie ostrości wzroku. Leczenie pełnościennego otworu w plamce zależy od stadium zaawansowania choroby. W części przypadków otwór zamyka się samoistnie, ale zaawansowane przypadki wymagają przeprowadzenia witrektomii. Najlepiej wykonać operację w ciągu pierwszych sześciu miesięcy od pojawienia się zmiany. Wtedy rokowania na pełne wyleczenie choroby są najpewniejsze.
Błona przedsiatkówkowa (EM)
Błona przedsiatkówkowa ma kolor przezroczysty, dlatego zwana jest również makulopatią celofanową. To cienka, włóknista błona tworząca się przed siatkówką, która z czasem kurczy się, marszcząc w ten sposób siatkówkę. Często nie da się zidentyfikować przyczyn powstania błony przedsiatkówkowej – mamy wtedy do czynienia z chorobą o charakterze idiopatycznym, która w różnym stadium zaawansowania dotyka 7% populacji. Błona przedsiatkówkowa występuje obuocznie nawet w 30% przypadków. Pojawia się zwykle u osób po 50 roku życia, często jako następstwo odłączenia ciała szklistego.
Jakie są objawy i przyczyny powstania błony przedsiatkówkowej?
Schorzenie objawia się zaburzeniami w postrzeganiu przedmiotów lub osób (metamorfopsja). Nierzadko zwłóknienie przedsiatkówkowe przebiega bezobjawowo. Przyczyny powodujące powstawanie błony przedsiatkówkowej:
- retinopatia cukrzycowa,
- zapalenie błony naczyniowej oka,
- odwarstwienie siatkówki,
- krwawienie do komory ciała szklistego,
- choroby naczyń siatkówki przebiegające z ich zamknięciem,
- urazy oka.
W większości przypadków błona przedsiatkówkowa nie wymaga leczenia. Leczenie operacyjne, czyli chirurgiczne usunięcie błony (witrektomia) można wprowadzić, gdy ostrość widzenia jest mniejsza niż 0,5 normy, bądź pojawia się silne zniekształcenie obrazu.